Prostaatkanker

Prostaatkanker is een ziekte waarbij in de weefsels van de prostaat kankercellen (kwaadaardige, maligne cellen) worden gevormd. De prostaat is een klier in het voortplantingsstelsel van de man, die zich onder blaas en vóór het rectum bevindt. Het orgaan is ongeveer zo groot als een walnoot en omringt de urinebuis (de buis waardoor urine uit de blaas uit het lichaam wordt afgevoerd). De prostaatklier produceert een vloeistof die deel uitmaakt van het zaadvocht. ¹

Prostaatkanker is een van de meest gediagnosticeerde vormen van kanker bij mannen. In de VS krijgt een op de zes mannen de diagnose prostaatkanker. ² Niemand zal beweren dat het krijgen van prostaatkanker gemakkelijk is, maar het goede nieuws is dat er dankzij het verhoogde bewustzijn en het screenen de diagnose bij meer mannen in een vroeg stadium wordt gesteld. Dat betekent dat de kanker in de meeste gevallen wordt ontdekt als deze nog niet is uitgezaaid.

Statistieken

Prostaatkanker is de meest voorkomende vorm van kanker (buiten huidkanker) bij mannen ³ en is verantwoordelijk voor de meeste sterfgevallen, afgezien van longkanker. De aanwezigheid van prostaatkanker blijkt echter vaak (zo niet het vaakst) pas uit microscopisch onderzoek bij autopsieën. De American Cancer Society (ACS) schat dat in de VS in 2008 ongeveer 186.320 nieuwe gevallen van prostaatkanker zijn gediagnosticeerd. Ongeveer 1 op de 6 mannen krijgt deze diagnose ooit tijdens zijn leven, maar 1 op de 34 overlijdt eraan. Iets meer dan 1,8 miljoen mannen in de VS hebben prostaatkanker overleefd. ⁴

Prognose en behandeling

Behandelingsmogelijkheden en prognose hangen af van de stadium van de kanker, de Gleason-score ⁵ en de leeftijd en algemene gezondheidstoestand van de patiënt. Dankzij het verhoogde bewustzijn over prostaatkanker wordt de ziekte steeds vaker in een vroeg stadium ontdekt en overlijden steeds minder mensen eraan. Verder kunnen mannen dankzij vooruitgang in de medische technologie na behandeling weer een actief en productief leven leiden.

Behandelmethoden

Wanneer prostaatkanker nog niet is uitgezaaid, staan de patiënt vijf behandelingsmogelijkheden ter beschikking:

1. Verwijdering van de prostaat (radicale prostatectomie)
2. Bestraling van de prostaat, via externe
bestraling of de implantatie van radioactieve zaadjes (respectievelijk bestralingstherapie of brachytherapie)
3. Bevriezen van de prostaat (cryotherapie)
4. Hormoontherapie, die niet geneest en vaak in combinatie met bestraling of cryotherapie wordt uitgevoerd
5. Observatie (waakzaam afwachten)

1. Operatieve verwijdering van prostaatkanker

Voor niet-uitgezaaide prostaatkanker wordt radicale prostatectomie (verwijdering van de prostaatklier en enig omringend weefsel) beschouwd als de definitieve manier om de kanker te behandelen, door deze te verwijderen. Naar schatting 91% van de gevallen van prostaatkanker in de VS is niet uitgezaaid, wat betekent dat veel mannen in aanmerking komen voor operatieve verwijdering van de kanker. Maar patiënten moeten de voor- en nadelen van elke behandelmethode tegen elkaar afwegen en met hun arts bespreken.

Door operatieve verwijdering van de prostaat kan de arts zien hoe agressief de tumor is en of deze is uitgezaaid. Dit kan een belangrijke stap zijn, aangezien 35% van de tumoren klinisch significant te laag worden ingeschat. Dat betekent dat de tumor agressiever is dan uit de biopsie en pre-operatieve onderzoeken is gebleken. ⁸

Als operatief ingrijpen de voorkeur heeft boven bestraling, kan uw arts na een radicale prostatectomie gemakkelijker een eventuele terugkeer van de kanker opsporen, door zorgvuldige PSA-monitoring, dan na bestralingstherapie. ⁹ Ook kunt u uw mogelijkheden open houden, voor het geval de kanker terugkeert. Na bestralingstherapie kan er schade aan het omringende weefsel optreden. Als er weefselschade is, is een zenuwsparende operatie misschien niet meer mogelijk als de kanker terugkomt. Maar bestraling blijft meestal een optie voor patiënten bij wie de prostaatkanker operatief is behandeld. ¹⁰

Bij elke behandelingsmethode heeft overleving de hoogste prioriteit. Uit verschillende omvangrijke studies komen aanwijzingen naar voren dat er een grotere kans op overleven op de lange termijn bij patiënten die een operatie verkiezen boven andere methoden. Patiënten die radicale prostatectomie ondergingen, hadden 15 jaar na de behandeling een 40% lagere kans op overlijden aan prostaatkanker dan patiënten die bestraling hadden ondergaan. ¹¹ (Volgens een studie onder 3.159 mannen, gecorrigeerd voor leeftijd bij diagnose, etniciteit, socio-economische status, Gleason-score, biopsieclassificatie van de tumor en jaar van diagnose.)

da Vinci Prostatectomie

da Vinci Prostatectomie is de meest gekozen behandeling van niet-uitgezaaide prostaatkanker in de VS

Dankzij een baanbrekende chirurgische technologie kan prostatectomie nu met een minimaal-invasieve procedure worden uitgevoerd, de da Vinci Prostatectomie.

Dat betekent dat grote operaties met heel kleine incisies kunnen worden uitgevoerd. U hebt dan de voordelen van een definitieve behandeling, met de kans op veel minder pijn, een korter verblijf in het ziekenhuis, snellere terugkeer naar uw dagelijkse activiteiten ? plus de mogelijkheid van betere klinische resultaten.

Bij de behandeling van prostaatkanker komt het op de millimeter aan. Zenuwvezels en bloedvaten zijn aan de prostaat verbonden. Om deze delicate zenuwen te sparen, moeten ze heel precies en nauwkeurig van de prostaat worden losgemaakt voordat de prostaat wordt verwijderd. da Vinci biedt chirurgen de precisie, het zicht en de controle die zij nodig hebben om de aangetaste prostaat te verwijderen en tegelijkertijd belangrijke zenuwen en bloedvaten te sparen.

Wat de kankercontrole betreft, is uit meerdere grootschalige gepubliceerde studies gebleken dat da Vinci Prostatectomie even veel of lagere positieve chirurgische marges oplevert (marges met achtergebleven kankercellen) dan uit grote studies van andere methoden van chirurgie.

Prostaatkankerpatiënten maken zich ook zorgen over eventuele urinaire incontinentie en mogelijke stoornissen in de seksuele functie. Uit studies blijkt dat patiënten die een da Vinci Prostatectomie hebben ondergaan, sneller weer normaal kunnen plassen en minder pijn bij het plassen hebben dan patiënten die bestraling hebben gehad (brachytherapie). Uit meerdere studies blijkt ook dat patiënten die voor de operatie normaal potent waren, hun seksuele functie (gedefinieerd als een erectie voor gemeenschap) binnen een jaar na de da Vinci Chirurgie weer terug hadden gekregen. Bespreek uw verwachtingen over herstel en een revalidatieprogramma met de chirurg. U kunt hierbij denken aan oefeningen en behandeling met medicijnen.

U moet op voorhand weten dat met da Vinci Chirurgie geen robot bepaalt wat er gebeurt: het is uw chirurg die elk aspect van de operatie onder controle heeft met de assistentie van het da Vinci chirurgisch systeemplatform.

2. Bestraling

Bij bestralingstherapie wordt gebruikgemaakt van een hoge dosis rö ntgenstralen, die ofwel vanuit een machine worden gestraald ofwel door implantatie met radioactieve jodiumzaadjes in de prostaat, waarmee kankercellen worden vernietigd. Wanneer de prostaatkanker lokaal is, wordt bestraling toegepast in plaats van een operatieve ingreep. Behandeling met externe bestraling wordt ook gebruikt bij mannen met regionale aandoeningen, bij wie de kanker te ver in het bekken is uitgezaaid om operatief te kunnen worden verwijderd, maar bij wie niet is aangetoond dat de kanker naar de lymfeknopen is uitgezaaid. Bij mannen met een vergevorderd stadium van de kanker kan bestraling helpen om de tumoren te verkleinen en de pijn te verminderen.

Bestraling kan schade op de lange termijn toebrengen aan zenuwen en belangrijke structuren die betrekking hebben op de seksuele functie. Veel patiënten die brachytherapie of externe bestraling ondergaan, ontwikkelen erectiestoornissen (wel 50% volgens verschillende studies.) 12, 13 Veel bestralingspatiënten krijgen ook hormoontherapie, wat direct een negatief effect heeft op de seksuele functie.

3. De prostaat met kanker bevriezen (cryotherapie)

Cryochirurgie is een procedure waarbij prostaatkankercellen met vloeibare stikstof door bevriezing worden vernietigd. De arts brengt op vooraf geselecteerde locaties in de prostaatklier naalden in. De dunne metalen cryoprobes worden via de naalden door de huid van het perineum in de prostaat geleid. Vloeibare stikstof in de cryoprobes vormt een ijsbal die de kankercellen bevriezen; deze cellen gaan stuk zodra ze ontdooien. De operatie duurt ongeveer 2 uur, vereist anesthesie (algemene of via een ruggenprik) en leidt gewoonlijk tot een ziekenhuisverblijf van een dag of 2. ¹⁴

4. Hormoontherapie

Prostaatkanker wordt met hormoontherapie bestreden door de toevoer van mannelijk hormoon (androgenen), zoals testosteron, die de groei van prostaatkanker bevorderen, af te snijden. Hormooncontrole kan worden bereikt door operatieve verwijdering van de testikels (de belangrijkste bron van testosteron) of door de toediening van geneesmiddelen.

Hormoontherapie behandelt kankercellen die buiten de prostaat zijn uitgezaaid en dus buiten bereik van lokale behandeling, zoals een operatie of bestraling, liggen. Hormoontherapie helpt ook de pijnlijke en verontrustende symptomen van de ziekte in een vergevorderd stadium te verlichten. Verder wordt deze behandelmethode onderzocht als mogelijke manier om kanker te stoppen voordat het de kans krijgt uit te zaaien. Hormoontherapie kan niet genezen, maar zal meestal de kanker wel doen krimpen of de groei ervan stoppen, vaak jarenlang. ¹⁵

5.Waakzaam afwachten

Bij waakzaam afwachten wordt de gezondheidstoestand van de patiënt nauwlettend in de gaten gehouden, maar wordt niet tot behandeling overgegaan, totdat er symptomen optreden of veranderen. Dit wordt vooral gedaan bij oudere mannen die andere gezondheidsproblemen hebben en die in een vroeg stadium van de ziekte zijn. Waakzaam afwachten is gebaseerd op het uitgangspunt dat bepaalde gevallen van niet-uitgezaaide prostaatkanker zo langzaam groeien dat het onwaarschijnlijk is dat patiënten?vooral oudere mannen?er in hun leven last van zullen krijgen. 17 Sommige mannen die voor deze benadering kiezen, ook wel ‘observatie’ of ‘bewaking’ genoemd, krijgen pas een behandeling als er symptomen verschijnen. Zij krijgen geregeld medische controles en worden gevraagd eventuele nieuwe symptomen direct aan de arts te melden.

Experimentele behandeling of behandeling in het buitenland

Veel mensen, die met een ernstige aandoening worden geconfronteerd, verdiepen zich in alternatieve of experimentele behandelingsmogelijkheden met de bedoeling hun symptomen te verlichten en de ziekte tot staan te brengen of te genezen.

Een behandelingsmogelijkheid voor prostaatkanker die momenteel buiten de VS wordt aangeboden, is High-Intensity Focused Ultrasound (HIFU). Bij deze behandeling wordt het principe van ultrageluidsenergie gebruikt om kankercellen te vernietigen. Om de prostaatkanker te behandelen, wordt de energie onder algemene of lokale narcose via een transrectale probe bij de patiënt gebracht. Uit recente studies blijkt dat HIFU ernstige complicaties kan geven en er vaak niet in slaagt de kanker effectief te behandelen; dit geldt zowel voor kanker die voor het eerst optreedt als voor terugkerende kanker. Daarom heeft een aantal vooraanstaande urologen het gebruik van HIFU opgeschort, in afwachting van verder bewijs voor de veiligheid en effectiviteit van de behandeling. ¹⁶

1. "Algemene informatie over prostaatkanker," National Cancer Institute, http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/prostate/patient.

2. ?Prostaatkanker: Guideline for the Management of Clinically Localized Prostate Cancer?:2007 Update. American

Urologic Association.

3. ? What are the Key Statistics About Prostate Cancer?," National Cancer Institute, http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_1X_What_are_the_key_statistics_for_prostate_cancer_36.asp.

4. American Cancer Society 2008 Cancer Facts and Figures

5. "The Prostate Cancer Outcomes Study: Fact Sheet," National Cancer Institute, http://www.cancer.gov/cancertopics/factsheet/pcos%20.

6. Gleason score: A system of grading prostate cancer tissue based on how it looks under a microscope. Gleason scores range from 2 to 10 and indicate how likely it is that a tumor will spread.. National Cancer Institute, http://www.cancer.gov/common/popUps/popDefinition.aspx?id=CDR0000045696&version=Patient&language=English

7. Prostate Cancer Clinical Guideline Update Panel. Guideline for the management of clinically localized prostate cancer: 2007 update. Linthicum (MD): American Urological Association Education and Research, Inc.; 2007. 82 p.

8. King CR, Patterns of Prostate Cancer Biopsy Grading: Trends and Clinical Implications. Int J. Cancer (Radiat. Oncol. Invest): 90,305-311(2000).

9. Di Blasio, C. J., A. C. Rhee, et al. Predicting clinical end points: treatment nomograms in prostate cancer. Semin Oncol. 2005; 30(5):567-86.

10. Carlucci JR, Nabizada-Pace F, Samadi DB. Organ-confined prostate cancer and the emergence of robotic prostatectomy: What primary care physicians and geriatricians need to know. Geriatrics. 2009; 64(2):8-14.

11. Tewari A, Raman JD, Chang P, Rao S, Divine G, Menon M.Long-term survival probability in men with clinically localized prostate cancer treated either conservatively or with definitive treatment (radiotherapy or radical prostatectomy). Urology. 2006 Dec; 68(6):1268-74.

12. Zelefsky M, Chan H, Hunt M, Yamada Y, Shippy A, Amols H. Long-term outcome of high dose intensity modulated radiation therapy for patients with clinically localized prostate cancer. journal of urology.2006; 176 (4): 1415-1419

13. Merrick G. Erectile function after prostate brachytherapy. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2005 Jun; 62(2): 437-47

14. "Detailed Guide: Prostate Cancer - Cryosurgery," American Cancer Society, www.cancer.org. URL: http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_4x_Cryosurgery_36.asp?rnav=cri

15. "Hormone (Androgen Deprivation) Therapy," American Cancer Society, www.cancer.org. URL: http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_4X_Androgen_Suppression_Hormone_Therapy_36.asp

16. Benjamin J. Challacombe, Declan G. Murphy, Rhana Zakri and Declan J. Cahill, The Urology Centre, Guy's and St Thomas' NHS Foundation Trust, London, UK, Accepted for publication 21 October 2008

17. "Prostate Cancer Treatment: Treatment Option Overview," National Cancer Institute, www.cancer.gov. URL: http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/prostate/Patient/page4

Hoewel uit klinische onderzoeken blijkt dat het da Vinci^®-systeem doeltreffend is bij minimaal ingrijpende operaties, kunnen de resultaten per patiënt verschillen. Ingrepen met het chirurgische systeem van da Vinci zijn mogelijk niet voor iedere patiënt geschikt. Vraag altijd aan uw arts naar de verschillende behandelmethoden en ook naar de risico's en voordelen.